پرورش فضائل اخلاقی

آمادگیهای لازم برای پرورش فضائل اخلاقی

۱- پاک بودن محیط

۲- نقش معاشران و دوستان

نقش معاشران در روایات اسلامی

تاثیر معاشرت در تحلیلهای منطقی

۳- تاثیر تربیت‏خانوادگی و وراثت در اخلاق

رابطه اخلاق و تربیت‏خانوادگی در احادیث اسلامی

۴- تاثیر علم و آگاهی در تربیت

نتیجه

رابطه <علم‏» و <اخلاق‏» در احادیث اسلامی

۵- تاثیر فرهنگ جامعه در پرورش فضائل و رذائل

رابطه آداب و سنن با اخلاق در روایات اسلامی

چگونگی تاثیر <عمل‏» در <اخلاق‏» در روایات اسلامی

۷- رابطه <اخلاق‏» و <تغذیه‏»

رابطه تغذیه و اخلاق در روایات اسلامی

صفات اخلاقی و اعمال اخلاقی

اضافه بر آنچه تاکنون برای پیشرفت‌برنامه تهذیب اخلاق گفته‌ایم، امور دیگری وجود دارد که تاثیر بسزائی در مبارزه با رذائل اخلاقی و تقویت اصول فضائل در وجود آدمی دارد که از جمله امور زیر را می‌توان برشمرد:

۱- پاک بودن محیط

بی‌شک وضع محیط اجتماعی زندگی انسان اثر فوق‌العاده‌ای در روحیات و اعمال او دارد چرا که انسان بسیاری از صفات خود را از محیط کسب می‌کند. محیطهای پاک غالبا افراد پاک پرورش می‌دهد و محیطهای آلوده غالبا افراد آلوده.

درست است که انسان می‌تواند در محیط ناپاک، پاک زندگی کند و بعکس در محیطهای پاک سیر ناپاکی را طی کند و به تعبیر دیگر، شرایط محیط علت تامه در خوبی و بدی افراد نیست ولی تاثیر آن را به عنوان یک عامل مهم زمینه ساز نمی‌توان انکار کرد.

ممکن است کسانی قائل به جبر محیط باشند – همان‌گونه که هستند – ولی ما هر چند جبر را در تمام اشکالش نفی می‌کنیم اما تاثیر قوی عوامل زمینه ساز را هرگز انکار نخواهیم کرد.

با این اشاره کوتاه به قرآن باز می‌گردیم و آیاتی را که درباره تاثیر محیط در شخصیت انسان به دلالت مطابقی یا به اصطلاح التزامی سخن می‌گوید، مورد بحث قرار می‌دهیم:

۱- والبلد الطیب یخرج نباته باذن ربه والذی خبث لایخرج الانکدا کذلک نصرف الآیات لقوم یشکرون (سوره اعراب، آیه۵۸)

۲- وجاوزنا ببنی اسرائیل البحر فاتوا علی قوم یعکفون علی اصنام لهم قالوا یا موسی اجعل لنا الها کما لهم آلهة قال انکم قوم تجهلون (سوره اعراف، آیه۱۳۸)

۳- وقال نوح رب لاتذر علی الارض من الکافرین دیارا – انک ان تذرهم یضلوا عبادک ولایلدوا الافاجرا کفارا (سوره نوح، آیات۲۶ و۲۷)

۴- یا عبادی الذین آمنوا ان ارضی واسعة فایای فاعبدون (سوره عنکبوت، آیه۵۶)

۵- ان الذین توفیهم الملائکة ظالمی انفسهم قالوا فیهم کنتم قالوا کنا مستضعفین فی الارض قالوا الم تکن ارض الله واسعة فتهاجروا فیها فاولئک ماویهم جهنم وساءت مصیرا (سوره نساء، آیه۹۷)

ترجمه:

۱- سرزمین پاکیزه (و شیرین) گیاهش به فرمان پروردگار می‌روید; اما سرزمین‌های بد طینت (و شوره زار) جز گیاه ناچیز و بی‌ارزش از آن نمی‌روید; این گونه آیات (خود) را برای آنها که شکر گزارند، بیان می‌کنیم.

۲- و بنی‌اسرائیل را (سالم) از دریا عبور دادیم (ناگاه) در راه خود به گروهی رسیدند که اطراف بتهایشان با تواضع و خضوع گرد آمده بودند (در این هنگام بنی‌اسرائیل) به موسی گفتند: <تو هم برای ما معبودی قرار ده همان‌گونه که آنها معبودان (و خدایانی) دارند!» گفت: <شما جمعیتی جاهل و نادان هستید!»

۳- نوح گفت: <پروردگارا! هیچ یک از کافران را بر روی زمین باقی مگذار! چرا که اگر آنها را باقی بگذاری، بندگانت را گمراه می‌کنند و جز نسلی فاجر و کافر به وجود نمی‌آوردند!»

۴- ای بندگان من که ایمان آورده‌اید! زمین من وسیع است، پس تنها مرا بپرستید (و در برابر فشارهای دشمنان تسلیم نشوید!)

۵- کسانی که فرشتگان (قبض ارواح) روح آنها را گرفتند در حالی که به خویشتن ستم کرده بودند، به آنها گفتند: <شما در چه حالی بودید؟(و چرا با این که مسلمان بودید، در صف کفار جای داشتید؟!)» گفتند: <ما در سرزمین خود، تحت فشار و مستضعف بودیم.» آنها [ فرشتگان] گفتند: <مگر سرزمین خدا، پهناور نبود که مهاجرت کنید؟!» آنها (عذری نداشتند، و) جایگاهشان دوزخ است و سرانجام بدی دارند.

تفسیر و جمع‌بندی

در نخستین آیه تاثیر محیط در اعمال و افعال انسان به صورت لطیفی بیان شده است.

توضیح این که: مفسران بزرگ در تفسیر این آیه بیانات گوناگونی دارند.

بعضی گفته‌اند منظور این است که آب زلال و حی همچون قطرات باران بر سرزمین دلها فرو می‌ریزد; دلهای پاک آن را می‌پذیرد و گلهای زیبای معرفت و میوه‌های لذتبخش تقوا و طاعت از آن می‌روید در حالی که دلهای ناپاک و آلوده واکنش مناسبی نشان نمی‌دهند; پس اگر می‌بینیم عکس‌العمل همه در برابر دعوت پیامبر و تعلیمات اسلام یکسان نیست، این به خاطر نقص در فاعلیت فاعل، نمی‌باشد بلکه اشکال در قابلیت قابل است. (۱)

دیگر این که، هدف از بیان این مثال این است که همیشه نیکیها و خوبیها را از محل مناسبش طلب کنید چرا که تلاش و کوشش در محلهای نامناسب چیزی جز هدر دادن نیروها محسوب نمی‌شود. (۲)

احتمال سومی که در تفسیر این آیه وجود دارد و می‌تواند برای بحث ما مورد استفاده قرار گیرد این است که: در این مثال انسانها به گیاهان تشبیه شده‌اند و محیط زندگی آنها به زمینهای شور و شیرین; در یک محیط آلوده، پرورش انسانهای پاک مشکل است هر چند تعلیمات قوی و مؤثر باشد، همان‌گونه که قطرات حیاتبخش باران هرگز در شوره زار سنبل نمی‌رویاند. به همین دلیل، برای تهذیب نفوس و تحکیم اخلاق صالح باید به اصلاح محیط اهمیت فراوان داد.

البته تفسیرهای سه گانه بالا هیچ گونه منافات با هم ندارد; ممکن است تمثیل فوق ناظر به همه این تفسیرها باشد.

آری! محیط اجتماعی آلوده، دشمن فضائل اخلاقی است; در حالی که محیطهای پاک بهترین و مناسبترین فرصت را برای تهذیب نفوس دارد.

در حدیث معروفی از پیغمبر اکرم می‌خوانیم که روزی یاران خود را مخاطب ساخته و فرمود: <ایاکم وخضراء الدمن، قیل یارسول الله ومن خضراء الدمن قال صلی الله علیه و آله: المرئة الحسناء فی منبت السوء; از گیاهان (زیبایی که) بر مزبله‌ها می‌روید بپرهیزید! عرض کردند ای رسول‌خدا! گیاهان زیبایی که بر مزبله‌ها می‌روید اشاره به چه کسی است; فرمود: زن زیبایی که در خانواده (و محیط) بد پرورش یافته!» (۳)

دانلود

حجم : 0.3 مگابایت

تعداد صفحات : 103 صفحه

فرمت : word

منبع : prozheyab.com

نویسنده

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *